დაახლოებით ორი ათასი წლის წინ, რომაელი იმპერატორი მარკუს ავრელიუსი საღამოობით თავის კარავში ჯდებოდა და წერდა - არა სახელმწიფო საქმეებზე, არამედ საკუთარ შფოთვებზე, იმედგაცრუებებსა და შინაგან ბრძოლებზე. ის ჩანაწერები, რომლებსაც ის "Meditations"-ს უწოდებდა, დღეს მილიონებს კითხულობს. რატომ?
იმიტომ, რომ ადამიანის შფოთვა არ შეცვლილა. შეიცვალა მხოლოდ სახელები.
სტოიციზმის ძირითადი იდეა
სტოიკოსებს - ეპიქტეტეს, მარკუს ავრელიუსსა და სენეკას - ჰქონდათ ერთი მარტივი, მაგრამ ძალზე ძლიერი პრინციპი: გაარჩიე, რა არის შენს კონტროლში და რა - არა.
ეპიქტეტე, ყოფილი მონა, ამბობდა: ჩვენ კონტროლში გვაქვს ჩვენი გადაწყვეტილებები, შეფასებები, სურვილები და მოქმედებები. დანარჩენი ყველაფერი - ჯანმრთელობა, სხვების აზრი, ამინდი, ეკონომიკა - ჩვენს კონტროლს მიღმაა.
"ადამიანებს არ ანღელავს მოვლენები, არამედ მოვლენებზე მათი წარმოდგენები."
ეს წინადადება - ეპიქტეტეს - ასო-ასო ემთხვევა კოგნიტური ფსიქოლოგიის საფუძველს, რომელიც მე-20 საუკუნეში ჩამოყალიბდა. სტოიკოსები ამ სიმართლეს ათასწლეულებით ადრე ხედავდნენ.
შფოთვა: რა ამბობს სტოიციზმი
თანამედროვე შფოთვის დიდი ნაწილი მომდინარეობს სწორედ იმ ადგილიდან, სადაც სტოიკოსები გვიყენებდნენ ყურადღებას: ჩვენ ვამუშავებთ ენერგიას იმ საქმეებზე, რომლებზეც ვერ გვაქვს გავლენა, და ვგულმავალობებთ იმ საქმეებზე, რომლებზეც ვაქვს.
მარკუს ავრელიუსი წერდა: "ნუ გაგიყვანს ის, რაც არ არსებობს." - ეს, ფაქტობრივად, მომავლის შფოთვის (future anxiety) სრულყოფილი დახასიათებაა.
სენეკა: დრო და მისი ფლანგვა
სენეკა, სტოიკური ფილოსოფოსი და მდიდარი რომაელი, ბევრს წერდა დროზე. მისი ყველაზე ცნობილი ნაშრომი, "De Brevitate Vitae" ("სიცოცხლის სიმოკლის შესახებ"), იწყება ასე: სიცოცხლე საკმარისად გრძელია - თუ ვიყენებთ მას სწორად.
სენეკა ამბობდა, რომ ადამიანი ფლანგავს ცხოვრებას სამი გზით: გეგმავს მომავალს (ისეთ ცხოვრებას, რომელიც "ერთ დღეს" დადგება), ნატრობს წარსულს, ან ყურს უგდებს სხვების აზრს - ვის ვუნდა, ვინ მომწონს. ეს სამი "ქურდი" დღეს ისეთივე აქტიურია.
სტოიციზმი და ფსიქოთერაპია
სტოიციზმი არ ნიშნავს გრძნობების ჩახშობას ან "ქვად" ქცევას - ეს პოპულარული გაუგებრობაა. სტოიკოსები ამბობდნენ: გრძნობე, მაგრამ ნუ გამიყვანს გრძნობამ. გრძნობები ინფორმაციაა, არა ბრძანება.
CBT თერაპიაში ჩვენ სწორედ ამ პრინციპს ვიყენებთ: ვაღიარებთ გრძნობას, ვუყურებთ ამ გრძნობის მიღმა არსებულ აზრს, ვამოწმებთ - ეს აზრი რეალობას შეესაბამება? - და შემდეგ ვირჩევთ, რა ვუყოთ ამ ინფორმაციას.
მარკუს ავრელიუსს, ეპიქტეტეს, სენეკას გზა - ეს არ არის ანტიკური სიმართლე. ეს ყოველდღიური პრაქტიკაა, რომელიც დღესაც მუშაობს. თუ გინდა ამ პრინციპებს ერთად შეხედო, კარები ღიაა.